این نمونه برای چه کسی است و چطور از آن استفاده کنید
این صفحه برای کارفرما یا صاحب کسبوکاری است که میخواهد پیش از جلسهٔ تحلیل یا استعلام قیمت، شکل یک سند نیازمندی کامل را ببیند. اگر مدیر محصول تازهکار هستید و دنبال یک نمونه PRD محصول به فارسی و پرشده میگردید، همین ساختار به کار شما هم میآید. اگر هنوز نمیدانید PRD چیست، اول راهنمای PRD چیست را بخوانید. اگر ایدهتان هنوز روی کاغذ نیامده، از تبدیل ایده به اپلیکیشن شروع کنید. این یک نمونه PRD فارسی است و بخشها را به زبان کارفرما توضیح میدهد.
روش استفاده ساده است: نمونهٔ پایین را بخوانید، بعد قالب خالی را باز کنید و بخشهای کسبوکار و کاربر را خودتان پر کنید. بخشهای فنی را تیم اجرا در جلسهٔ تحلیل کامل میکند. اگر هنوز جلسهٔ تحلیل نداشتهاید، مراحلش را در تحلیل نیازمندیهای نرمافزار نوشتهایم.
هر بخش را چه کسی پر میکند و چقدر مفصل؟
اسکلت سند ثابت است، اما عمق هر بخش به ریسک پروژه بستگی دارد. برای پروژهٔ کوچک، بخشهای ۱، ۳، ۴، ۱۴ و ۱۵ حداقل لازماند.
| چه کسی پر میکند | بخشها |
|---|---|
| کارفرما | ۱. اطلاعات کلّی پروژه، ۲. نیازمندیهای کسبوکار، ۳. نیازمندیهای کاربری، ۷. طراحی، ۱۲. تصمیمگیرندگان، ۱۴. فرآیندهای کسبوکار |
| مشترک (کارفرما و تیم اجرا) | ۴. عملکردی، ۶. پلتفرمها، ۸. صفحات و ماژولها، ۱۰. اتصالات خارجی، ۱۳. محدوده، ۱۵. معیارهای پذیرش، ۱۷. فازبندی |
| تیم اجرا (با انتظارات کارفرما) | ۵. غیرعملکردی، ۹. معماری فنی |
| کارفرما و تیم اجرا با توافق | ۱۱. موارد قانونی و قراردادی، ۱۶. مدیریت تغییرات |
نمونه PRD کامل: اپ نوبتدهی کلینیک (مثال فرضی)
همهٔ این بخش مثال فرضی است: کلینیک، نقشها و قاعدهها ساختگیاند و هیچ بودجه، قیمت یا زمان واقعی در آن نیست. عددهایی مثل «سه نقش» فقط توصیفیاند. این نمونه سند PRD عمداً کوتاه نوشته شده تا شکل هر بخش دیده شود؛ در پروژهٔ واقعی، بخشهای پرریسک مفصلترند.
۱. اطلاعات کلّی پروژه
این بخش در چند خط میگوید پروژه چیست، برای چه کسی است و چه نسخههایی لازم دارد. پرکننده: کارفرما.
| مورد | نمونهٔ پرشده |
|---|---|
| نام پروژه | اپ نوبتدهی کلینیک (نام فرضی) |
| هدف کلان | بیماران بدون تماس تلفنی نوبت بگیرند و منشی همهٔ نوبتها را یکجا ببیند |
| حوزه و مخاطب | یک کلینیک سرپایی کوچک؛ بیماران و کارکنان پذیرش |
| نسخههای مورد نیاز | اپ موبایل بیمار + پنل وب منشی و پزشک |
۲. نیازمندیهای کسبوکار
این بخش میگوید کسبوکار چرا این پروژه را میخواهد و موفقیت را با چه چیزی میسنجد. KPI یا شاخص کلیدی عملکرد، معیاری است که نشان میدهد چقدر به هدف نزدیک شدهاید. پرکننده: کارفرما.
- هدف تجاری: کم شدن تماسهای تلفنی برای رزرو و حذف نوبتهایی که دو بار رزرو میشوند.
- شاخص موفقیت: سهم نوبتهایی که از اپ ثبت میشوند در برابر نوبت تلفنی. عدد هدف را خود کلینیک تعیین میکند.
- فرآیندهای کلیدی: رزرو، لغو، جابهجایی نوبت و غیبت پزشک (جزئیات در بخش ۱۴).
- ملاحظات قانونی/مقرراتی: هر الزامی که کلینیک دربارهٔ نگهداری اطلاعات بیمار دارد، کارفرما اینجا مینویسد.
۳. نیازمندیهای کاربری
این بخش میگوید چه کسانی با سیستم کار میکنند و هرکدام چه میخواهند. User Story یک جملهٔ ساده از نگاه کاربر است: «بهعنوان [نقش]، میخواهم [کار]، تا [نتیجه]». روش نوشتنش را در نوشتن User Story توضیح دادهایم. پرکننده: کارفرما، با کمک تیم اجرا.
| نقش | کار اصلی در سیستم |
|---|---|
| بیمار | دیدن ساعتهای خالی، رزرو و لغو نوبت خودش |
| منشی | مدیریت همهٔ نوبتها و برنامهٔ کاری پزشکان |
| پزشک | دیدن فهرست نوبتهای روز |
داستانهای کاربری:
- بهعنوان بیمار، میخواهم ساعتهای خالی هفته را ببینم، تا بدون تماس تلفنی وقت بگیرم.
- بهعنوان منشی، میخواهم غیبت یک پزشک را ثبت کنم، تا نوبتهای آن روز آزاد شوند و بیماران خبردار شوند.
- بهعنوان پزشک، میخواهم فهرست نوبتهای امروزم را ببینم، تا بدانم چه کسی در نوبت است.
جریان اصلی: باز کردن اپ ← انتخاب پزشک و روز ← انتخاب ساعت ← تأیید ← پیام تأیید.
۴. نیازمندیهای عملکردی
نیازمندی عملکردی یعنی کاری که سیستم باید انجام دهد. این بخش هر قابلیت را با نقشهای مجاز و اولویتش فهرست میکند. پرکننده: مشترک.
| قابلیت | نقشهای مجاز | اولویت |
|---|---|---|
| ورود با شماره موبایل و کد یکبارمصرف (کدی که پیامک میشود و یک بار کار میکند) | همه | ضروری |
| رزرو نوبت | بیمار، منشی | ضروری |
| لغو نوبت | بیمار فقط نوبت خودش؛ منشی همهٔ نوبتها | ضروری |
| تعریف برنامهٔ کاری پزشک | منشی | ضروری |
| یادآوری پیامکی پیش از نوبت | خودکار | ضروری |
| پرداخت آنلاین بیعانه | بیمار | بعداً |
۵. نیازمندیهای غیرعملکردی
نیازمندی غیرعملکردی میگوید سیستم «چقدر خوب» کار کند، نه «چه کاری». سرعت، امنیت، تست و پشتیبانی اینجا میآیند. پرکننده: تیم اجرا؛ کارفرما انتظاراتش را میگوید.
- امنیت: اطلاعات بیمار فقط برای منشی و پزشک همان کلینیک دیده شود.
- مدیریت نشست: پنل منشی بعد از مدتی بیکاری خودکار خارج شود؛ مدتش را تیم اجرا پیشنهاد میدهد.
- کارایی: صفحهٔ ساعتهای خالی با اینترنت معمولی موبایل هم سریع باز شود؛ معیار دقیقش در جلسهٔ تحلیل تعیین میشود.
- تست: مسیرهای رزرو و لغو پیش از تحویل روی اندروید و iOS تست شوند.
۶. پلتفرمها و تکنولوژیها
این بخش مشخص میکند محصول روی چه پلتفرمهایی و به چه زبانهایی ساخته شود. واکنشگرا یعنی صفحه خودش را با اندازهٔ صفحهنمایش تطبیق میدهد. پرکننده: مشترک.
- اپ بیمار: اندروید و iOS.
- پنل منشی و پزشک: وب، واکنشگرا؛ روی تبلت پذیرش هم درست دیده شود.
- زبان: فقط فارسی و راستبهچپ؛ چندزبانه لازم نیست.
۷. نیازمندیهای طراحی (UI/UX)
UI ظاهر صفحههاست و UX تجربهٔ کار با آنها. این بخش سلیقه و رفرنسهای کارفرما را ثبت میکند تا طراحی بر اساس حدس جلو نرود. پرکننده: کارفرما.
- هویت بصری: رنگهای لوگوی کلینیک؛ فقط تم روشن.
- تجربهٔ کاربری: صفحهٔ انتخاب نوبت ساده و با فونت درشت، چون بخشی از بیماران مسنترند.
- رفرنس: نام یک یا دو اپ که کلینیک میپسندد، همراه دلیل؛ مثلاً «انتخاب ساعت در یک صفحه، بدون رفتوبرگشت».
۸. ساختار صفحات و ماژولها
این بخش فهرست صفحههای اصلی است و میگوید هر صفحه چه میگیرد، چه نشان میدهد و کاربر در آن چه میکند. پرکننده: مشترک.
| صفحه | ورودی | خروجی | تعامل |
|---|---|---|---|
| انتخاب نوبت | پزشک و روز | ساعتهای خالی | انتخاب ساعت و تأیید |
| نوبتهای من | حساب بیمار | فهرست نوبتها | لغو در مهلت مجاز |
| تقویم منشی | روز و پزشک | همهٔ نوبتها | ثبت، جابهجایی، لغو، ثبت غیبت پزشک |
| فهرست روز پزشک | تاریخ | نوبتهای امروز | علامت «ویزیت شد» |
۹. معماری فنی
این بخش تصمیمهای بکاند (بخش سمت سرور)، فرانت (آنچه کاربر میبیند) و زیرساخت را ثبت میکند. پرکننده: تیم اجرا؛ کارفرما فقط محدودیتهایش را مینویسد.
- محدودیت کارفرما: سرور روی هاست داخل ایران باشد.
- API مشترک: اپ و پنل از یک API با سرور حرف بزنند؛ API رابطی است که بخشهای نرمافزار از طریق آن داده رد و بدل میکنند.
- زبان، فریمورک و دیتابیس: انتخاب تیم اجرا، با دلیل کوتاه در همین بخش.
۱۰. فایلها و اتصالات خارجی
این بخش سرویسهای بیرونی را فهرست میکند که محصول باید به آنها وصل شود. هر اتصال جاافتاده بعداً هم زمان میبرد و هم هزینه. پرکننده: مشترک.
| سرویس | هدف اتصال |
|---|---|
| سامانهٔ پیامک | کد ورود، تأیید نوبت و یادآوری |
| درگاه پرداخت | بیعانهٔ نوبت (فاز بعد) |
| فایل نوبتهای فعلی کلینیک | یک بار وارد کردن نوبتهای ثبتشده در اکسل |
۱۱. موارد قانونی و قراردادی
این بخش موضوعهایی را ثبت میکند که باید در قرارداد بیایند: مالکیت سورسکد، محرمانگی و پشتیبانی. سند جای قرارداد را نمیگیرد. پرکننده: کارفرما و تیم اجرا. برای اینکه همین PRD بعداً پیوست قرارداد شود، بندهای قرارداد را در نمونه قرارداد طراحی سایت و اپلیکیشن چک کنید.
- مالکیت: سورسکد و دسترسی سرور بعد از تحویل به کلینیک داده شود.
- محرمانگی: توافقنامهٔ محرمانگی لازم است، چون اطلاعات بیمار در کار است.
- پشتیبانی: مدت پشتیبانی و نحوهٔ رسیدگی به تغییرات خارج از محدوده در قرارداد نوشته شود.
۱۲. تصمیمگیرندگان نهایی پروژه
این بخش میگوید تأیید نهایی هر حوزه با کیست و چطور ثبت میشود. بدون آن، هر جلسه با نظر تازهای تمام میشود. پرکننده: کارفرما.
| حوزه | تصمیمگیر | نحوهٔ تأیید |
|---|---|---|
| طراحی | مدیر کلینیک | تأیید مکتوب وایرفریم (طرح سادهٔ چیدمان صفحهها) |
| فنی | مدیر فنی تیم اجرا | ثبت تصمیم در بخش ۹ و اطلاع به مدیر کلینیک |
| محتوا و کسبوکار | مدیر کلینیک | تأیید محدوده و فرآیندها در پیامرسان کاری |
۱۳. محدوده پروژه (Scope)
Scope یعنی مرز کارهایی که داخل این نسخه است. فهرست «خارج از محدوده» به اندازهٔ «داخل محدوده» مهم است، چون جلوی سوءتفاهم بعدی را میگیرد. پرکننده: مشترک.
| داخل محدوده (In-Scope) | خارج از محدوده (Out-of-Scope) |
|---|---|
| رزرو و لغو نوبت | پروندهٔ پزشکی الکترونیک |
| پنل منشی و فهرست روز پزشک | پرداخت آنلاین |
| یادآوری پیامکی | نظرسنجی بعد از ویزیت |
| وارد کردن نوبتهای فعلی از اکسل | نسخهٔ چندشعبهای |
خروجیهای قابل تحویل: اپ اندروید و iOS، پنل وب، سورسکد و راهنمای کوتاه کار با پنل.
۱۴. تعریف فرآیندهای کسبوکار
برای هر فرآیند مهم فقط چهار پاسخ لازم است: عنوان، رویداد شروع، مراحل و شرطها، و نتیجهٔ نهایی. همین چهار پاسخ جلوی حدسزدن تیم را میگیرد. پرکننده: کارفرما.
| فرآیند | رویداد شروع | مراحل و شرطها | نتیجهٔ نهایی |
|---|---|---|---|
| رزرو | بیمار پزشک و روز را انتخاب میکند | انتخاب ساعت ← تأیید؛ شرط: ساعت هنوز آزاد باشد | نوبت ثبت و پیامک تأیید ارسال میشود |
| لغو | بیمار یا منشی «لغو» را میزند | بیمار فقط تا مهلت تعیینشده؛ بعد از آن فقط منشی | ساعت آزاد میشود و پیام لغو میرود |
| غیبت پزشک | منشی غیبت را ثبت میکند | همهٔ نوبتهای آن بازه انتخاب میشوند | نوبتها لغو و به بیماران پیام داده میشود |
۱۵. معیارهای پذیرش
معیار پذیرش شرطی قابل آزمون است که نشان میدهد یک قابلیت «تمام شده». جزئیاتش را در معیار پذیرش نوشتهایم. شکل سادهاش «وقتی… آنگاه…» است. پرکننده: مشترک.
- وقتی بیمار ساعتی را انتخاب کند که همزمان رزرو شده، آنگاه پیام «این ساعت پر شد» نمایش داده شود و ساعتهای خالی دیگر پیشنهاد شوند.
- وقتی بیمار نوبتش را پیش از مهلت لغو کند، آنگاه همان ساعت هم در تقویم منشی و هم در صفحهٔ انتخاب نوبت آزاد دیده شود.
- وقتی منشی غیبت پزشک را ثبت کند، آنگاه همهٔ نوبتهای آن بازه لغو شوند و برای هر بیمار پیام برود.
جملهٔ «اپ سریع باشد» معیار پذیرش نیست، چون نمیشود آن را آزمود.
۱۶. مدیریت تغییرات
این بخش از قبل میگوید درخواست تغییر بعد از قفل شدن محدوده چطور بررسی و تأیید میشود. Scope Creep یعنی بزرگ شدن تدریجی کار بدون تنظیم زمان و هزینه؛ راههای جلوگیریاش را در کنترل Scope Creep آوردهایم. پرکننده: کارفرما و تیم اجرا.
- تغییر کوچک (مثل عوض شدن متن یک پیام): با تأیید مدیر کلینیک اجرا میشود.
- تغییر بزرگ (مثل قابلیت تازه): اول تحلیل اثر، بعد برآورد زمان و هزینه، بعد تأیید مکتوب و در آخر اجرا.
| تغییر درخواستی | درخواستدهنده | اثر بر زمان و هزینه | وضعیت |
|---|---|---|---|
| افزودن پرداخت آنلاین بیعانه | مدیر کلینیک | بعد از تحلیل اولیه برآورد میشود | در انتظار تحلیل |
۱۷. فازبندی پروژه
این بخش مسیر از طراحی تا انتشار را نشان میدهد و روشن میکند چه چیزی در نسخهٔ اول است و چه چیزی بعداً. نسخهٔ اول یا MVP کوچکترین نسخهٔ قابل استفادهٔ محصول است؛ رویکردش را در نسخهٔ اول (MVP) توضیح دادهایم. پرکننده: مشترک.
| فاز | شامل | خروجی | تأییدکننده |
|---|---|---|---|
| طراحی | وایرفریم و طراحی صفحههای اصلی | طرح تأییدشده | مدیر کلینیک |
| توسعهٔ بکاند و فرانت | ساخت قابلیتهای داخل محدوده | نسخهٔ آزمایشی | مدیر کلینیک |
| تست، انتشار و پشتیبانی اولیه | تست با معیارهای پذیرش، انتشار اپ | نسخهٔ منتشرشده | مدیر کلینیک |
نسخهٔ اول: رزرو، لغو و یادآوری پیامکی. فاز بعد: پرداخت آنلاین بیعانه و نظرسنجی بعد از ویزیت.
اگر خودتان دنبال ساخت چنین سیستمی هستید، امکانات و مراحلش را در صفحهٔ طراحی سیستم نوبتدهی اختصاصی ببینید.
این نمونه را برای پروژهٔ خودتان پر کردهاید؟ برآورد اولیهٔ هزینه و زمان را از فرم تکنوراه بگیرید.
دانلود قالب PRD خالی (Word)
همین ۱۷ بخش، با همین نامها و همین ترتیب، در یک قالب PRD خالی به شکل فایل Word آماده است. زیر هر بخش یک توضیح کوتاه، مشخص شدن پرکننده و یک مثال از همین اپ نوبتدهی آمده تا بدانید چه بنویسید. بعد از تکمیل، توضیحها و مثالها را پاک کنید.
فایل را با دکمهٔ دانلود پایین همین صفحه و با وارد کردن نام و شماره موبایل میگیرید. اگر دنبال PRD template انگلیسی بودهاید، این قالب همان ساختار را فارسی و راستبهچپ دارد.
PRD، SRS و RFP؛ کدام را کی لازم دارید؟
این سه سند جای هم را نمیگیرند؛ هرکدام برای یک مرحله است.
| سند | چه کسی مینویسد | کی | خروجی |
|---|---|---|---|
| RFP (درخواست پیشنهاد) | کارفرما | پیش از انتخاب تیم، برای استعلام از چند شرکت | پیشنهادهای قابل مقایسه |
| PRD (سند نیازمندی محصول) | کارفرما و تیم اجرا در جلسهٔ تحلیل | بعد از انتخاب تیم، پیش از طراحی | سند تأییدشده برای طراحی، ساخت، تست و تحویل |
| SRS (سند نیازمندیهای نرمافزار) | تیم اجرا یا تحلیلگر | وقتی رفتار سیستم باید جزئیتر و قابل تست نوشته شود | رفتار دقیق و قابل تست سیستم |
اگر قرار است از چند شرکت پیشنهاد بگیرید، قبل از PRD کامل از نمونه RFP پروژه نرمافزاری شروع کنید. در بیشتر پروژههای کوچک و متوسط، یک مستند یکپارچه هم PRD و هم SRS را پوشش میدهد؛ مقایسهٔ کامل را در سند نیازمندیهای نرمافزار (SRS) ببینید.
چکلیست پیش از فرستادن PRD برای پیمانکار
پیش از اینکه سند را برای تیم اجرا بفرستید، این شش مورد را تیک بزنید:
- هدف کسبوکار در یک یا دو جمله روشن است و یک شاخص موفقیت دارد.
- همهٔ نقشهای کاربری و کار اصلی هرکدام نوشته شده است.
- فهرست «خارج از محدوده» نوشته شده، نه فقط «داخل محدوده».
- همهٔ اتصالها، مثل پرداخت، پیامک، نقشه و نرمافزار فعلی، فهرست شدهاند.
- مسیرهای حیاتی، مثل ورود، پرداخت یا رزرو، معیار پذیرش دارند.
- تصمیمگیر نهایی هر حوزه با نام و نقش مشخص است.
همراه سند بفرستید: رفرنس محصولات مشابهی که میپسندید، بازهٔ بودجه و زمانی که واقعاً با آن تصمیم میگیرید، و فایلها یا فرمهایی که امروز با آنها کار میکنید.
جمعبندی و قدم بعدی
یک PRD خوب لازم نیست طولانی باشد؛ باید خالی نماند و فرض پنهان نداشته باشد. اگر فقط سه کار انجام دهید، کارتان جلو افتاده است:
- قالب را بگیرید و بخشهای کسبوکار و کاربر را خودتان پر کنید.
- برای هر فرآیند اصلی چهار پاسخ بنویسید و برای مسیرهای حیاتی معیار پذیرش بگذارید.
- فهرست «خارج از محدوده» و نام تصمیمگیر را اضافه کنید، بعد چکلیست ششموردی را مرور کنید.
اگر میخواهید بدانید پروژهتان چقدر هزینه دارد، برآورد هزینه ساخت اپلیکیشن را ببینید یا هزینه را با فرم تکنوراه محاسبه کنید.
ترجیح میدهید سند را با هم کامل کنیم؟ تکنوراه در جلسهٔ تحلیل مشترک، مستند نیازمندی پروژه شما را همراه خودتان مینویسد.
سوالات متداول
نمونه PRD برای پروژهٔ کوچک هم لازم است؟
بله، ولی کوتاهتر. برای پروژهٔ کوچک دستکم بخشهای اطلاعات کلّی پروژه، نیازمندیهای کاربری، نیازمندیهای عملکردی، تعریف فرآیندهای کسبوکار و معیارهای پذیرش را پر کنید. بقیه را میتوانید در چند خط بنویسید یا در جلسهٔ تحلیل با تیم اجرا کامل کنید.
قالب Word را چطور پر کنم اگر فنی نیستم؟
بخشهای کسبوکار و کاربر را خودتان پر کنید: هدف، نقشها، داستانهای کاربری، فرآیندها، طراحی و تصمیمگیرندگان. بخشهای فنی مثل نیازمندیهای غیرعملکردی و معماری فنی را تیم اجرا در جلسهٔ تحلیل کامل میکند. اگر دربارهٔ بخشی نظری ندارید، بنویسید «پیشنهاد تیم اجرا».
فرق نمونه PRD با RFP چیست؟
RFP یا درخواست پیشنهاد را کارفرما پیش از انتخاب تیم مینویسد تا از چند شرکت پیشنهاد قابل مقایسه بگیرد، و کوتاه میماند. PRD سند ساخت است و بعد از انتخاب تیم، با جزئیات کامل نوشته میشود. قالب و نمونهٔ RFP را در مقالهٔ نمونه RFP پروژه نرمافزاری آوردهایم.
آیا یک قالب ثابت برای همه پروژهها کافی است؟
اسکلت میتواند ثابت باشد، اما عمق بخشها باید با ریسک پروژه تنظیم شود. پروژه مالی/پرداختی جزئیات امنیتی بیشتری میخواهد.
هر بخش PRD چقدر باید مفصل باشد؟
به اندازهای که تیم اجرا مجبور به حدس زدن نشود. بخشهای پرریسک، مثل پرداخت، اطلاعات حساس یا اتصال به سیستمهای دیگر، مفصلتر نوشته میشوند؛ بقیه میتوانند چند خط یا یک جدول کوتاه باشند، مثل نمونهٔ همین صفحه.